Stolica Polski
Stolica Polski – główna siedziba administracyjna Polski, której funkcję pełni obecnie Warszawa.
Pierwszą konstytucją, w której wymieniono stolicę Polski, była Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z 22 lipca 1952 roku.
Spis treści |
[edytuj] Historia
Początkowo, według najnowszych badań, rolę ośrodka władzy pełnił prawdopodobnie Giecz[potrzebne źródło]. W połowie X wieku dominującą rolę w państwie Piastów zaczęły odgrywać Gniezno i Poznań (możliwe, że grody te pełniły wcześniej funkcje stołeczne plemion podbitych przez Piastów[potrzebne źródło]). Za rządów Kazimierza Odnowiciela w związku ze zniszczeniem Poznania w 1038 przez najazd księcia czeskiego Brzetysława I stolicę przeniesiono do Krakowa z zamiarem przywrócenia jej do Poznania po jego odbudowaniu[potrzebne źródło]. Za panowania Władysława Hermana i Bolesława III Krzywoustego funkcję stolicy pełnił Płock, jednak późniejsi władcy wrócili do Krakowa. W krótkim okresie, podczas panowania Przemysła II (1295–1296) stolicę stanowił ponownie Poznań.
Trzeba jednak pamiętać, że w średniowieczu termin "stolica Polski" miał ograniczone i inne od współczesnego znaczenie. Suwereni (np. Mieszko I) nie mieli stałych siedzib, skąd sprawowaliby władzę. Byli w ciągłej podróży i wszelkie sprawy wagi państwowej czy lokalnej były rozpatrywane w miejscu w którym akurat przebywali[1]. Np. w 1257 roku Bolesław Wstydliwy wydał akt lokacyjny Krakowa na wiecu nieopodal wsi Kopernia (koło Pińczowa). Dopiero w późnym średniowieczu, wobec stale zwiększającej się roli i zakresu władzy centralnej, w stolicy na stale rezydowali urzędnicy "centralni" np. kanclerz.
Zygmunt III Waza rozpoczął w 1596 r. proces wyjazdu dworu królewskiego do Warszawy, jako że była ona bliższa interesującym go sprawom szwedzkim, a również dlatego, iż w 1595 r. miał miejsce pożar na Wawelu zaprószony podczas eksperymentu alchemicznego w obecności króla[2]. Proces przenoszenia dworu trwał do 25 maja 1609. Kraków pozostał jednakże oficjalną stolicą Rzeczypospolitej, a fakt ów był bezsporny dla współczesnych tamtym czasom[2][3]; tam też koronowali się kolejni władcy (z wyjątkiem Stanisława Leszczyńskiego i Stanisława Augusta Poniatowskiego). Warszawa była oficjalnie nazywana "Miasto Rezydencjonalne Jego Królewskiej Mości"[3].
W momencie odzyskiwania niepodległości istniało kilka lokalnych ośrodków władzy m.in. w Lublinie (Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej), Krakowie (Polska Komisja Likwidacyjna), Poznaniu (Naczelna Rada Ludowa), Cieszynie (Rada Narodowa Księstwa Cieszyńskiego).
Po II wojnie światowej siedzibą władz centralnych był Lublin (w okresie lipiec 1944 – styczeń 1945 roku) przez 9 dni w 1944 roku siedzibą PKWN był Chełm gdzie ukazał się Manifest Lipcowy oraz przez kilka miesięcy Łódź, która miała zostać stolicą powojennej Polski na stałe, z uwagi na ogromne zniszczenia Warszawy.
Obecną, administracyjną stolicą Polski jest Warszawa. Od 1952 r. zapis o stołeczności Warszawy znajduje się w konstytucji.
Zgodnie z artykułem 29 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483
 |
[edytuj] Stolice Polski chronologicznie
| Lp. | Siedziba | Lata |
|---|---|---|
| 1. | Giecz[4] | ~860 (?) – pomiędzy 980 a 1038 |
| 2. |  Poznań /  Gniezno |
ok. 940-1039/1040 |
| 3. |  Kraków |
1039/1040-1079 |
| 4. |  Płock |
1079-1138 |
| 5. | Kraków |
1138-1290 |
| 6. | Poznań |
1290-1296 |
| 7. | Kraków |
1296-1596/1609 |
| 8. |  Warszawa de facto
|
1596/1609-1795 |
| 9. | Warszawa |
1815-1831 1918-1939 |
| 10. |  Lublin |
1944-1945 |
| 11. |  Łódź |
1945 |
| 12. | Warszawa |
od 1945 a konstytucyjnie od 1952 roku. |
- W latach, kiedy w Polsce panowało bezkrólewie od 1572 r. rolę stolicy pełnił Łowicz, z racji tego, iż to tutaj rezydował Interrex, którego rola zwyczajowo przypadała prymasowi Polski[potrzebne źródło].
- W latach 1807-1815 Warszawa była stolicą Księstwa Warszawskiego
- W latach 1939-1945 Warszawa nadal formalnie była stolicą, po opuszczeniu Polski przez niemieckiego okupanta Lublin i Łódź były jedynie tymczasowymi siedzibami władz[potrzebne źródło].
[edytuj] Zobacz też
- Stolica
- Historyczne stolice państw świata
- Stołeczne Królewskie Miasto Kraków
- Stołeczne Miasto Poznań
Przypisy
- ↑ Wielkopolska - nasza kraina, Tom II s.39, Poznań 2004 ISBN 83-89738-09-0
- ↑ 2,0 2,1 Warszawa – czy to naprawdę stolica? w "Życie Warszawy"
- ↑ 3,0 3,1 Oficjalny portal Warszawy
- ↑ Bojarski P., My nie z Gniezna, ale z Giecza, Gazeta Wyborcza, 2007-07-02. [dostęp 09.03.2009]
